Gặp nhà văn Anh Đức trong rừng

nobbenddy

Thành viên nhiệt tình
Tôi còn nhớ, năm 1965 kỳ thi tốt nghiệp PTTH (lớp 10 - hệ 10 năm) chúng tôi thi đề văn về tác phẩm “Những bức thư từ tuyến đầu Tổ quốc”, trong đó chủ yếu là “Bức thư Cà Mau” của nhà văn Anh Đức gửi nhà văn Nguyễn Tuân. Thực ra, những bức thư ấy là những bút ký văn học của nhà văn Anh Đức (Bùi Đức Ái) viết ngay từ chiến trường miền Tây Nam Bộ, với giọng văn vừa tình cảm vừa điềm tĩnh phản ánh cuộc sống và cuộc chiến đấu của nhân dân ở mũi đất cuối cùng của Tổ quốc - mũi Cà Mau - “như ngón chân cái còn chưa khô bùn vạn dặm” (Nguyễn Tuân). http://www.baomoibentre.com
Ảnh: Nguyễn Đình toán Đó là thời điểm Mỹ vừa mở rộng cuộc chiến tranh ra cả hai miền Nam - Bắc Có thể coi đó là tác phẩm “nóng” nhất hồi ấy từ miền Nam gửi ra, nên được bạn đọc miền Bắc đón nhận với rất nhiều tình cảm và sự quan tâm
Tác phẩm này cũng lập tức được đưa vào phần đọc thêm trong sách giáo khoa, và đưa chính thức vào đề thi môn Văn tốt nghiệp PTTH năm 1965 ở miền Bắc May quá, trước đó tôi đã đọc tác phẩm này với nhiều thích thú, cộng tình cảm quê hương miền Nam, nên bài thi của tôi làm khá tốt, dẫn chứng cũng ổn (vì có những đoạn thư Anh Đức tôi thuộc lòng)
Kết quả, tôi được 5 điểm môn thi Văn (ngang điểm 10 bây giờ), và được xét tuyển thẳng vào khoa Ngữ văn Đại học Tổng hợp Hà Nội khóa 1965 - 1969 Vậy cũng một phần nhờ nhà văn Anh Đức giúp đỡ mà tôi được vào đại học
Năm 1971, khi vào Nam Bộ làm phóng viên chiến trường cho Đài Giải phóng và Đài Tiếng nói Việt Nam thuộc ngành tuyên truyền Binh vận, tôi đã “ủ mưu” làm thơ, vì thế Ban Văn nghệ R (Trung ương Cục) là địa chỉ tôi thường quan tâm nhiều Ở cơ quan tôi lại có một nhà văn người Nam Bộ là anh Lưu Kiểng Xuân (Tư Xuân) - nguyên trung úy lái trực thăng của không quân Sài Gòn - nhưng là cơ sở cách mạng và đã lên chiến khu tham gia vào Tiểu ban tuyên truyền Binh vận
Tôi với anh Tư Xuân hay đàm đạo về văn học, và anh Tư Xuân thường nhắc tới các nhà văn Trang Thế Hy, Anh Đức, Nguyễn Quang Sáng đang công tác bên Ban Văn nghệ Có một lần, chính Tư Xuân đã rủ tôi đi xe đạp tìm sang “cứ” B2 - Văn nghệ thăm các nhà văn mà chúng tôi mến mộ, dù tôi chưa được gặp họ lần nào
Buổi sáng, chúng tôi đạp xe từ “cứ” Binh vận mất khoảng giờ 30 phút thì tới ngã tư Nước Đá thuộc đất Campuchia Tên là lạ này do lính ta đặt cho cái ngã tư chẳng có gì đặc biệt, ngoài một quán nước lèo tèo, bán vài món giải khát rẻ tiền như sâm bổ lượng, thạch đen
Điều đặc biệt nhất ở quán này là… nước đá Uống nước giải khát trên mảnh đất lúc nào cũng nóng ran mà có vài cục đá lạnh thì… đã thiệt! Tôi với Tư Xuân dĩ nhiên không bỏ qua cơ hội hiếm hoi này, mỗi người vô quán làm một cốc nước đá sâm bổ lượng cho… mát mẻ, rồi mới chịu lên đường đi tiếp
Gần trưa mới tới B2 thì hay tin nhà văn Trang Thế Hy đã đi xuống chiến trường đồng bằng, nhà văn Nguyễn Quang Sáng đã lên đường ra Bắc an dưỡng do đau ốm Chúng tôi hơi buồn
May được gặp nhà văn Anh Đức vốn quen biết với Tư Xuân Tôi mừng quá, chợt nhớ chuyện mình thi đề văn tốt nghiệp trung học về tác phẩm của Anh Đức, nhưng mới gặp nhà văn lần đầu nên tôi không dám kể
Vợ chồng nhà văn Anh Đức ở trong một ngôi nhà nhỏ mái lợp lá trung quân, nhà đơn sơ nhưng gọn gàng ngăn nắp Chị Loan - vợ Anh Đức - quê gốc Hà Nội nhưng đã lặn lội vượt Trường Sơn vào Nam theo chồng
Anh chị đã có một bé trai Cả hai vợ chồng đều gầy ốm, nước da xanh tái, dấu vết của những trận sốt rét rừng
Đó cũng là “màu da đặc trưng” của Việt Cộng hồi ấy Một nhà văn nổi tiếng như Anh Đức, lại đã có gia đình con cái, mà phải sống trong rừng khổ cực như thế, thì đúng là chỉ ở chiến tranh Việt Nam mới có, phía Việt Cộng mới có
Anh Đức tiếp Tư Xuân và tôi rất niềm nở, lúc ấy cũng gần trưa, vợ chồng anh thịt hẳn một con gà nhà nuôi đãi cơm chúng tôi Ở rừng, đó là chuyện lớn, ít nhất là đối với chúng tôi
Đã khá lâu rồi tôi không biết mùi thịt gà là gì Vì phải rất khó khăn mới nuôi được một con gà trong rừng
Có lẽ vợ chồng Anh Đức nuôi gà vì có con nhỏ, nuôi gà lấy trứng cho con bồi dưỡng Trong bữa cơm, đúng ra Tư Xuân mới là nhân vật chính, còn tôi chỉ ăn theo
Anh Đức cũng chẳng biết tôi là ai, ngoài là một cậu lính làm báo và mê văn nghệ Nhưng tôi rất vui, ăn theo mà được ăn theo… thịt gà thì quá tươm! Tôi để ý thấy nhà văn Anh Đức nói năng nhỏ nhẹ, chị vợ anh còn nhỏ nhẹ hơn
Vậy mà khi ấy Anh Đức đã có nhiều tác phẩm nổi tiếng, nhiều trận xuống chiến trường đồng bằng, ăn chịu với bom đạn khiến tôi rất ngưỡng mộ Những chuyện nhỏ, chuyện vui trong mâm cơm với một nhà văn nổi tiếng nhưng điềm đạm như thế đã cho tôi hình dung về cách sống và công việc của một nhà văn ở chiến trường
Anh Đức kể về trận càn lịch sử năm 1970, gia đình anh đã phải vất vả như thế nào khi cùng cơ quan chạy càn, lại vừa phải mang bản thảo, chỉ sợ mất hay thất lạc Buổi chiều, chia tay gia đình nhà văn Anh Đức, tôi với Tư Xuân lại lóc cóc đạp xe ra về, qua một trảng cỏ voi thiệt rộng
Chúng tôi đạp xe theo lối mòn, và tôi chợt để ý thấy chi chít những dấu chân người in trên lối mòn chưa kịp khô sau cơn mưa Có lẽ một đơn vị bộ đội vừa hành quân qua đây để ra chiến trường
Buổi tối về “cứ”, tôi viết luôn được bài thơ “Những dấu chân qua trảng cỏ”, sau này thành tựa đề chung cho tập thơ đầu tay của tôi “Dấu chân qua trảng cỏ” Tính ra, dù chưa được gặp nhà văn Trang Thế Hy và Nguyễn Quang Sáng, nhưng lại được gặp nhà văn Anh Đức, được ăn thịt gà do Anh Đức chiêu đãi, và nhất là, cuối cùng viết được bài thơ không đến nỗi nào
Tôi biết ơn nhà văn Anh Đức vì điều đó Vào năm 1974, khi Anh Đức làm Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Giải phóng, anh và nhà thơ Diệp Minh Tuyền (làm biên tập viên) đã quyết định chọn in bài thơ “Một người lính nói về thế hệ mình” của tôi trên số tạp chí vừa ra lại sau nhiều năm phải ngắt quãng
Vì bài thơ ấy, Anh Đức và Diệp Minh Tuyền đã bị phiền hà, thậm chí phải giải trình và bị kiểm điểm Nhưng sau đó tôi được nghe anh em kể lại, anh Anh Đức đã giữ vững quan điểm của mình, không coi bài thơ ấy của tôi là “độc hại” hay gì cả
Lại một lần nữa tôi biết ơn anh Sau này, tôi cũng rất ít khi có dịp được gặp nhà văn Anh Đức, nhưng lần gặp anh đầu tiên trong rừng là một kỷ niệm đẹp khó quên với tôi, một “lính mới” yêu văn học vừa chân ướt chân ráo vào chiến trường Nam Bộ
Xin vĩnh biệt Anh, nhà văn Anh Đức!
 
Top